Restanten oliemolen gevonden bij Pelmolenpad in Hoorn

HOORN – Bij archeologische opgravingen aan het Pelmolenpad in Hoorn zijn de houten funderingen teruggevonden van een voormalige oliemolen en een bijbehorende grote schuur. De vondsten zijn gedaan in het oostelijke deel van het gebied, waar de komende jaren honderden nieuwe woningen worden gebouwd.

In het gebied Pelmolenpad komen in totaal 610 huur- en koopwoningen. De woningen worden in verschillende fasen gerealiseerd. In het westelijke deel van het gebied is de woningbouw inmiddels volop bezig. Voorafgaand aan werkzaamheden in het oostelijke deel heeft Archeologie Westfriesland onderzoek uitgevoerd.

Tijdens dat onderzoek kwamen resten van een belangrijke historische industriemolen aan het licht.

Pelmolenpad kent lange geschiedenis

De omgeving van het Pelmolenpad was al in de zeventiende eeuw bebouwd. In het gebied stonden onder meer poldermolens, een overtoom, een lijnbaan, een lijmmakerij en een oliemolen.

Later kwam er ook een pelmolen te staan. In zo’n molen werd onder andere gerst gepeld. De huidige naam Pelmolenpad verwijst naar deze voormalige molenactiviteit.

De aangetroffen resten behoren echter niet tot de pelmolen, maar tot een oliemolen die een belangrijke rol speelde in de toenmalige bedrijvigheid van Hoorn.

Enige oliemolen van Hoorn

Het exacte bouwjaar van de oliemolen is nog niet bekend. Het oudste historische gegeven dat tot nu toe over de molen is gevonden, dateert uit 1678.

Mogelijk bestond de molen al eerder. Op een stadsplattegrond uit 1648 staat in deze omgeving namelijk al een industriemolen aangegeven.

Volgens de beschikbare historische informatie was het de enige oliemolen van Hoorn. Dergelijke molens werden gebruikt om olie te persen uit oliehoudende zaden, waaronder lijnzaad.

Oliemolens maakten deel uit van de vroeg-industriële bedrijvigheid die in Noord-Holland vanaf de zeventiende eeuw sterk tot ontwikkeling kwam.

Houten fundering teruggevonden

Bij de opgraving is duidelijk geworden hoe de molen was gefundeerd. Het bouwwerk stond op acht zogenoemde poeren die met lange houten slieten waren onderheid.

Slieten zijn relatief dunne boomstammen die dicht naast elkaar in de bodem werden geheid. Door grote aantallen van deze stammen te gebruiken ontstond een stevige fundering waarop zware constructies konden worden geplaatst.

Op de Zaanse Schans staat nog een vergelijkbare oliemolen. Die geeft volgens de onderzoekers een goed beeld van hoe de voormalige oliemolen aan het Pelmolenpad eruit kan hebben gezien.

Monsters moeten bouwjaar onthullen

Ook binnen de molen zijn zware funderingen aangetroffen. Daarbij zijn houten palen gevonden die onder meer onderdeel waren van de fundering van het zogenoemde voorslagblok. Dit was een belangrijk onderdeel van het mechanisme waarmee olie uit zaden werd gewonnen.

Uit verschillende houten palen zijn monsters genomen voor nader onderzoek. Met onder meer onderzoek naar de jaarringen van het hout kan mogelijk nauwkeuriger worden vastgesteld wanneer de molen is gebouwd.

Vaststaat dat de Hoornse oliemolen in ieder geval tot 1779 in gebruik is geweest. De molen bleef daarna nog tientallen jaren staan en werd uiteindelijk in 1852 gesloopt.

De archeologische vondsten geven daarmee een nieuw beeld van de industriële geschiedenis van het gebied dat de komende jaren verandert in een nieuwe woonwijk met 610 woningen.