DEN HAAG – Het kabinet begint een nieuw onderzoek naar de verdeling van het gemeentefonds, waaruit Nederlandse gemeenten jaarlijks geld ontvangen voor hun wettelijke taken en voorzieningen. Minister Pieter Heerma van Binnenlandse Zaken heeft de Tweede Kamer donderdag 29 oktober geïnformeerd over het vervolgtraject. Uiterlijk bij de meicirculaire van 2028 moet duidelijk worden of het verdeelmodel vanaf 1 januari 2029 opnieuw wordt aangepast.

De herijking moet ervoor zorgen dat de verdeling beter aansluit bij de werkelijke kosten en omstandigheden waarmee gemeenten te maken hebben. Het kabinet werkt hiervoor samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), betrokken ministeries en de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB).

Jeugdzorg en Wmo centraal in onderzoek

Een belangrijk onderdeel is de financiering van jeugdzorg, de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) en sociale basisvoorzieningen. Het kabinet wil onderzoeken of gemeenten hiervoor op een rechtvaardigere manier middelen kunnen ontvangen.

Daarbij wordt niet uitsluitend naar statistische berekeningen gekeken. Volgens Heerma moet het verdeelmodel ook aansluiten bij de dagelijkse praktijk van gemeenten, inwoners en zorgprofessionals.

Gemeenten maken verschillende keuzes bij de inrichting van hun voorzieningen. Zo investeert de ene gemeente meer in preventie en sociale ondersteuning, terwijl een andere gemeente relatief meer geld uitgeeft aan individuele jeugdzorg. Het nieuwe onderzoek moet rekening houden met deze verschillen.

Ook parkeerbelasting en toeristenbelasting onderzocht

Naast het sociaal domein kijkt het kabinet naar de manier waarop eigen inkomsten van gemeenten worden meegewogen. Daarbij gaat het onder meer om parkeerbelasting, toeristenbelasting en de onroerendezaakbelasting (ozb) voor niet-woningen.

Ook bijzondere verdeelmaatstaven voor de Waddeneilanden en vaste bedragen voor Amsterdam en Rotterdam worden onderzocht.

Daarnaast worden onderdelen voor participatie, onderwijs en openbare orde en veiligheid opnieuw berekend vanwege voorgenomen wijzigingen in statistische definities.

Onafhankelijke onderzoeksbureaus ingeschakeld

De onderzoeken worden uitgevoerd door onafhankelijke externe bureaus. Zij moeten nadrukkelijk rekening houden met verschillende soorten gemeenten en de gevolgen die een gewijzigde verdeling voor individuele gemeenten kan hebben.

De VNG en de Raad voor het Openbaar Bestuur worden betrokken bij de begeleiding en beoordeling van het onderzoek.

Eerste resultaten verwacht in 2027

Volgens de planning beginnen de onderzoeken in december 2026. De eerste resultaten over het sociaal domein en de inkomstenverdeling worden begin juni 2027 verwacht. Aanvullende berekeningen moeten in oktober 2027 gereed zijn.

Daarna krijgen de VNG en de Raad voor het Openbaar Bestuur gelegenheid om advies uit te brengen.

Gemeenten moeten wachten tot 2028

Het kabinet wil uiterlijk bij de meicirculaire van 2028 besluiten of het nieuwe verdeelmodel op 1 januari 2029 wordt ingevoerd. Voor gemeenten zoals Medemblik, Hoorn, Enkhuizen, Drechterland, Opmeer en Koggenland is nog niet duidelijk welke financiële gevolgen een eventuele herverdeling heeft.

Volgens Heerma hebben gemeenten behoefte aan tijdige duidelijkheid, zodat zij rekening kunnen houden met de beschikbare middelen bij het opstellen van hun begrotingen.