HOORN – Het Museum van de 20e Eeuw in Hoorn heeft er een bijzondere miljonair bij. Geen rijke zakenman of succesvolle ondernemer, maar een historische rekenmachine van maar liefst twintig kilo. De zogenoemde Millionaire Calculator werd onlangs aan het museum geschonken en heeft inmiddels een plaats gekregen in de computerzaal. Daar kunnen bezoekers kennismaken met een indrukwekkend staaltje techniek uit de tijd dat elektronische rekenmachines nog niet bestonden.
De bijzondere aanwinst is te bewonderen tussen de grote collectie historische computers, telmachines en schrijfmachines. Het apparaat laat zien hoe ingewikkelde berekeningen ruim een eeuw geleden werden uitgevoerd, lang voordat computers en digitale rekenmachines hun intrede deden.
Revolutionaire uitvinding uit 1893
De Millionaire Calculator was de eerste commercieel succesvolle mechanische rekenmachine die rechtstreeks vermenigvuldigingen kon uitvoeren. Dat maakte het apparaat bijzonder voor zijn tijd, omdat eerdere rekenmachines voor vermenigvuldigingen doorgaans gebruikmaakten van herhaald optellen.
De productie begon in 1893 en liep door tot 1935. In die periode werden wereldwijd ongeveer vijfduizend exemplaren vervaardigd. Door de ingewikkelde mechaniek en de hoge aanschafprijs was de machine vooral bestemd voor professioneel gebruik.
Met zijn gewicht van ongeveer twintig kilogram was de Millionaire Calculator bepaald geen apparaat dat eenvoudig kon worden verplaatst. Toch betekende de machine een belangrijke vooruitgang voor wetenschappers, ingenieurs en andere beroepsgroepen die regelmatig complexe berekeningen moesten uitvoeren.
Gebruikt bij berekeningen voor de Afsluitdijk
De Millionaire Calculator speelde ook een rol in de Nederlandse geschiedenis. Natuurkundige en Nobelprijswinnaar Hendrik Lorentz gebruikte een dergelijke rekenmachine bij zijn onderzoek naar de gevolgen van de aanleg van de Afsluitdijk.
Lorentz moest ingewikkelde berekeningen uitvoeren om inzicht te krijgen in de veranderingen van de waterstromingen die door de afsluiting van de Zuiderzee zouden ontstaan.
De uitkomsten van dit onderzoek waren belangrijk voor de waterbouwkundige plannen en het begrijpen van de gevolgen van de aanleg van de Afsluitdijk.
Bijzondere aanwinst voor museumcollectie
Met de schenking beschikt het Hoornse museum over een bijzonder voorbeeld uit de geschiedenis van de reken- en computertechniek. De machine vormt een aanvulling op de bestaande verzameling, waarin bezoekers de ontwikkeling van mechanische telmachines tot moderne computers kunnen volgen.
De Millionaire Calculator is te bekijken in de computerzaal van het Museum van de 20e Eeuw.
Meer informatie over het museum, de tentoonstellingen en de openingstijden is te vinden op www.museumhoorn.nl.
